Het kabinet leunt op de gemeentepolis om zorgmijding tegen te gaan. Die kent echter grote lokale verschillen en bereikt daardoor maar een deel van de doelgroep.
Theo heeft al weken een kloppend gevoel in zijn mond, achterin bij zijn kies. Maar hij gaat niet naar de tandarts. Hij is bang voor de rekening.
Er zijn in Nederland een miljoen gevallen zoals Theo. Mensen die het eigen risico als een belemmering ervaren om noodzakelijke zorg te gebruiken. De geplande verhoging van het eigen risico door het kabinet kan deze groep verdubbelen.
Het kabinet weet dit en wijst daarom als verzachtende maatregel naar de gemeentepolis in de memorie van toelichting van het wetsvoorstel. Bij de gemeentepolis, een zorgverzekering gericht op lagere inkomens met een brede dekking, kan het eigen risico worden afgekocht.
Maar de gemeentepolis biedt hiervoor onvoldoende basis. In een rapport laten we zien dat de gemeentepolis door een groot deel van de lagere inkomens niet wordt gebruikt, en het voordeel grotendeels afhangt van je gemeente.
Postcodeloterij
Het probleem van de gemeentepolis is niet de prijs-kwaliteitverhouding, maar de prijs. Of iemand met een laag inkomen de gemeentepolis afsluit, hangt af van hoeveel de gemeente meebetaalt aan de premiekosten. Deze bijdrage loopt op tot meer dan €800 per jaar in bijvoorbeeld de gemeente Ouder-Amstel. Maar er zijn ook zes gemeenten die niet meebetalen en 34 gemeenten die helemaal geen gemeentepolis hebben. We schatten dat er 160.000 mensen zijn die geen gebruik maken van de gemeentepolis omdat hun gemeente deze niet heeft, of voor hen te weinig meebetaalt aan de premie. Het gebruik van de gemeentepolis hangt dus af van iemands postcode.
Bovendien neemt het aantal gemeenten dat de gemeentepolis aanbiedt af. Het aantal gemeenten zonder een gemeentepolis is de afgelopen tien jaar vertienvoudigd.
Landelijk alternatief
Door het afnemende gebruik van de gemeentepolis neemt de bescherming tegen zorgmijding en -schulden structureel af. Dit wordt de komende jaren dus erger door de verhoging van het eigen risico.
Gemeenten stimuleren of verplichten om een gemeentepolis aan te bieden met een (ruimere) bijdrage is niet de juiste route om dit tegen te gaan. Er kan bijvoorbeeld gekozen worden om een minimale premiebijdrage vast te stellen. Maar zonder verplichte invoering nemen dan de verschillen tussen gemeenten met en zonder gemeentepolis toe, en is er een groot risico dat meer gemeenten met de polis stoppen.
Een alternatief is om alle gemeenten te verplichten tot het aanbieden van een gemeentepolis. Dit ontneemt veel gemeenten echter hun laatste onderhandelingsruimte richting zorgverzekeraars over de prijs en het pakket. Veel gemeenten ontvangen van maar één verzekeraar een aanbod voor een gemeentepolis. De enige marktdruk voor de verzekeraar om een goed aanbod te doen, is de optie van de gemeente om “nee” te zeggen. Dat verdwijnt als de gemeentepolis wordt verplicht en betekent: tekenen bij het kruisje.
Bij beide oplossingen blijft niet-gebruik daarnaast een probleem. Een groep die baat zouden hebben bij de gemeentepolis, maakt er geen gebruik van, bijvoorbeeld omdat ze niet weten dat de regeling bestaat, omdat ze de overheid niet vertrouwen of omdat ze de formulieren niet snappen.
Wij adviseren de gemeentepolis af te schaffen en de bescherming van mensen in armoede tegen hoge zorgkosten landelijk te regelen. Iedereen met een laag inkomen wordt in ons voorstel automatisch vrijgesteld van eigen betalingen in het basispakket. De Rijksoverheid betaalt mee aan de premie van een aanvullende verzekering voor ten minste mondzorg, fysiotherapie en een bril of contactlenzen. Samen doen deze twee maatregelen wat de gemeentepolis nu ook doet, maar dan grotendeels automatisch en voor iedereen in Nederland hetzelfde.
Gelijke toegang tot zorg hoort bij bestaanszekerheid. De tarieven in de zorg zijn niet voor niets landelijk vastgelegd. De Commissie sociaal minimum pleitte in 2023 al voor een landelijke ondergrens. Het Rijk kan met één stevige hordeur iedereen in de flat beschermen, maar vraagt in plaats daarvan de gemeenten om in iedere kamer een klamboe op te hangen. Een kabinet dat het eigen risico verhoogt en daarbij naar een polis voor minima wijst als vangnet, moet die belofte wel kunnen waarmaken. Met de landelijke aanpak die wij voorstellen, kan dit.
Media
Naar aanleiding van dit rapport schreef Jasper J. van Dijk een opinieartikel in het AD. Ook werd hij geïnterviewd door NOS Radio 1 (rond 8u14), NRC en de Telegraaf. Daarnaast verschenen er artikelen in Trouw, FD, Joop en Binnenlands Bestuur. En op 15 oktober maakt Pointer een aflevering naar aanleiding van het rapport.
